Article on other languages:
- Lupo
- Wulf
- ذئب_رمادي
- Llobu
- Бүре
- Wuif
- Вълк
- Bleiz_gris
- Vuk
- Llop
- Lupu
- ᒪᐦᐃᐦᑲᓐ
- Vlk_obecný
- Влькъ
- Кашкăр
- Blaidd
- Ulv
- Wolf
- Λύκος
- Lauv
- Gray_Wolf
- Lupo
- Canis_lupus
- Hunt
- Otso
- گرگ
- Susi
- Úlvur
- Loup
- Lop
- Faol
- Lobo
- 𐍅𐌿𐌻𐍆𐍃
- Lòng
- זאב_מצוי
- Sivi_vuk
- Lou
- Farkas
- Lupo_gris
- Serigala_abu-abu
- Volfo
- Úlfur
- Canis_lupus
- オオカミ
- მგელი
- 늑대
- Gur
- Карышкыр
- Lupus
- Canis_lupus
- Lop
- Pilkasis_vilkas
- Vilks
- Верьгиз
- Cuetlāchtli
- Wolf_(dier)
- Ulv
- Gråulv
- Loup
- Ma’iitsoh
- Canis_lupus
- Wilk
- Lobo
- Lupu
- Lup_cenuşiu
- Волк
- Бөрө
- Lupu
- Vuk
- Wolf
- Vlk_dravý
- Sivi_volk
- Вук
- Varg
- Wilk
- ஓநாய்
- Гург
- หมาป่า
- Lobo_(hayop)
- Kurt
- Вовк_звичайний
- Chó_sói_xám
- Leu
- 狼
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
| Қасқыр Қазбалық ауқымы: Соңғы Плейстосен — Ағымдық |
||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Canis lupus
|
||||||||||||||
| Амандық күйі | ||||||||||||||
| Ғылыми таптастыруы | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| Екі-есімді атауы | ||||||||||||||
| Canis lupus Linnaeus, 1758 |
||||||||||||||
 Range map. Жасыл, қазіргі; қызыл, бұрыңғы.
|
Қасқыр (латынша: Canis lupus) — жыртқыш аң. Басқа атаулары да белгілі: бөрі, бері.
Еркек қасқыр шамамен 50 килограмм болады, ал ұрғашысы 45 кг болады. Тұрғылықты жері жердің солтүстік жарты шеңберінде өмір сүреді.
Қасқырдың өзге хайуандардан дара, олардың ешқайсысына ұқсамайтын қасиеттері көп. Оның бойындағы осындай ерекшеліктерге негізделіп айтылатын аңыздар да жетерлік. Солардың бірі-түркілердің түпнегізін көкбөрімен байланыстыруы.
Ежелгі Қытай жазбаларында мынадай бір аңыз бар: Кезекті бір шайқаста ғұндардың бір бөлігі қатты жеңіліс табады. Қарсыластары сол жердегі бүкіл ғұн атаулыны қырып-жойып, атып-шауып тастайды. Ең аяғында жалғыз ер бала ғана қалады. «Ит қорлықпен өлсін» деген мақсатта дұшпандары оның аяқ-қолын шауып кетеді. Елсізде қалған баланы бір қасқыр тауып алады да өз сүтімен асырайды. Адам аяғы баспайтын биік бір таудың ішіндегі үңгірде бала өсіп, ер жетеді. Осы баладан қасқыр жүкті болып, он ұл тауыпты. Түркі халықтары осы он ұлдан тараған-мыс…
Тағы бір аңыз: «айдай сүлу бір ару бөлмесінде ұйықтап жатқанда, оған бір көкбөрі келіп, қосылады. Күн сәулесі кейпінде келген көкбөріден қыз жүкті болады. Түркілердің түпнегізі осы қыздан тараған»…
Қасқырлардың ішіндегі көк аспан түстес келетіндері мен ақ қасқырлар аса киелі хайуан болып есептеледі. Олардың адамдарға көрінуі де сирек. Мұндай көкбөрілермен кезіккен адам да «тегін адам емес, киелі қасиеттерге ие кісі» болып табылады.
Қасқыр — қайсар, аса сақ, қу хайуан. Қайсарлығы — оның кез келген айқаста жеңіске жеткенше не жеңіліп, демі үзілгенше шайқасуынан көрінеді. Ал аса сақ, аса қулығы әр түрлі әрекеттеріне байланысты айтылған. Бірде бір сұр қасқыр ауыл-үйдің арасына кіріп кетеді. Қиқулап қуа жөнелген топ алдында ғана келе жатқан қасқырдан демде көз жазады да қалады. Ары іздейді, бері іздейді, жоқ. Кейін артынан анықтап білсе, арлан қасқыр ауыл арасында тұрған электр желісінің бағанасын құшақтап, тікесінентік тұра қалған екен. Сұр бағана мен сұр қасқыр ешкімнің назарына да ілікпепті. Қасқырдың ақылдығына танданысқан топ, бастарын шайқаса тарқасыпты.
Қазір қасқыр аса азулы, жыртқыш ретінде суреттеледі. Әлі де солай. Бұғауға көнбейтін тұз тағысының аса жыртқыштығын дәріптеудің ең көрнекті үлгісі — «Көксерек» фильмі. Мұнда қасқырдың адам үстемдігіне еш көнбейтіндігінің ең нанымды дәлелі Көксеректің баланы жарып кетуінен айқын көрініс табады. Бұл — қасқырдың мейіріммен ұстауға да көнбейтіндігінің дәлелі.
Қасқыр — дала тағысы. Киелі саналатын көкбөрі тұқымына қатысты тағы бір дерек, ол — оның отбасына беріктігі. Қасқыр бір ғана отбасына ие және ол — бөлтірік тәрбиесін толықтай өз мойнына алған хайуан. Ауыздандыру, бөлтірігін көкжалға айналдыру, бәрі-бәрі — осы ата қасқырдың құзырындағы міндет. Өзге хайуандарда жоқ осы қасиеттер киелі жаратылыс иесін әр кез даралап тұрады.
Сыртқы сілтемелер